Panama Papers: meer dan fiscaliteit

Ik ga op vakantie en neem mee: boeken! Het liefst thrillers met een geweldig plot of een roman van minimaal 500 pagina's, want 'size matters' in de vakantie. Dit jaar gaat er in mijn tas ook non-fictie mee. De Panama Papers van Obermayer en Obermaier. Nu moet ik toegeven dat ik al begonnen ben met lezen en mezelf moet inhouden het niet in één ruk uit te lezen.

Renate Ekhart
Renate Ekhart

Onuitputtelijke bron

Het begint letterlijk en figuurlijk bij de bron. De bron achter de Panama Papers is en blijft anoniem. Geheel in crimi-stijl is zijn naam dan ook 'John Doe'. De journalisten konden John niet bewegen om zich kenbaar te maken, dit om enig gevoel bij de betrouwbaarheid van de data te krijgen. John zag namelijk hoe het klokkenluiders als Snowden (NSA) en Deltour (LuxLeaks) verging. Dat zal hem niet overkomen.

De bron blijkt onuitputtelijk. Ik ben nog niet eens halverwege het boek en de auteurs beschikken al over een terabyte aan data. Ze weten niet meer wat ze ermee aan moeten en zoeken hulp bij het Internationaal Consortium van Onderzoeksjournalisten.

Motieven

Het verhaal neemt al snel een verrassende wending: belastingontduiking via offshore routes als Panama en het Polynesische eiland Niue lijkt het hoofdmotief te zijn. Gaandeweg het verhaal wordt duidelijk dat dit niet het enige is.

Menig land wil een gunstig vestigingsklimaat creëren: een warm bad voor bedrijvigheid en werkgelegenheid. Behalve factoren als goed opgeleid personeel, goede huisvestingsmogelijkheden en een goed werkende infrastructuur is het belastingstelsel ook een heel belangrijk onderdeel.

"Belastingontduiking lijkt het hoofdmotief, maar dat is niet het enige"

Ook in Nederland is ons vestigingsklimaat regelmatig onderwerp in debatten, zowel politiek als maatschappelijk. Je kunt best - legitiem - gebruikmaken van gunstigere regimes en regelingen in het buitenland, als je alles ook maar in het juiste land aangeeft.

Uit de Panama Papers blijkt echter dat deze constructies veel meer faciliteren dan belastingvoordeel alleen. Denk bijvoorbeeld aan corruptie, criminaliteit en eigenlijk alles wat het daglicht niet kan verdragen.

Falende rechtssystemen

De Panama Papers gaan dus niet alleen over fiscaliteit, maar ook over wereldwijd falende rechtssystemen. Ik kan je vertellen: dat is best een nare afdronk die je er als lezer aan overhoudt.

"Ethisch besef en moraal worden schijnbaar makkelijk geparkeerd"

Je komt erachter hoe invloedrijke personen vermogen vergaren en dit buiten het zicht houden door wetten en regels naar hun hand te zetten. Dit betekent dat er 'adviseurs' en zakenpartners rondlopen die hen daarbij helpen. Ethisch besef en moraal, waar wij in onze branche op hameren, worden schijnbaar makkelijk geparkeerd.

Rol van publieke opinie

Als belastingadviseur merk je dat openbaringen als LuxLeaks en de Panama Papers maken dat ethische vraagstukken steeds een grotere rol gaan spelen in de fiscaliteit. We zien dat met name terug in de uniformering en aanscherping van (inter)nationale regelgeving en verzwaringen in straf- en bestuursrechtelijke sancties.

Ook in de publieke opinie komt het terug. Zo'n 15 jaar geleden werd je als belastingadviseur voor roomser dan de paus versleten als je een cliënt niet alleen wees op de voordelen, maar ook op de nadelen van bijvoorbeeld emigratie naar België. Nu kijken ze je erop aan wanneer je dat niet hebt gedaan.

Meer kleur

We kunnen dus wel stellen dat fiscaliteit niet altijd zwart of wit is. Het grijze gebied is het gedeelte waar je de discussie over voert, zowel met klanten als de Belastingdienst. In hoeverre is een standpunt pleitbaar? Het ethische vraagstuk voegt steeds meer kleur toe aan de discussie. Wie weet komen we ooit uit op een stoplichtmodel: groen - oranje - rood.

"Fiscaliteit is niet altijd zwart of wit"

Naarmate ik dit blog schrijf groeit mijn nieuwsgierigheid naar de ontknoping in de Panama Papers. Misschien lees ik het boek deze week toch al uit. Mijn man zit al met een schuin oog te kijken hoe ver ik ben. Het boek gaat dus zeker mee naar Frankrijk.

Fijne zomer!

Geen reacties
Plaats nieuwe reactie

Reageer op:

Annuleren